Ayrılıktan sonra iki haftadan uzun süren çökkünlük, uyku ve iştahın belirgin biçimde bozulması ya da günlük işleri yapamama varsa bir hekime görünün. Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceniz varsa randevu beklemeyin: 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Eski partnerinizden tehdit ya da şiddet görüyorsanız 112'yi ya da 155'i arayın; ALO 183 de rehberlik verir.
Telefonda hâlâ duran fotoğraflar, alışkanlıkla kurulan iki kişilik sofra, gece gelmeyen uyku. Ayrılıktan sonraki ilk haftalarda birçok insan “bu kadar acı normal mi” diye sorar.
Ayrılık acısı neden bu kadar yoğun?
Ayrılık acısı, bir ilişkiyle birlikte gündelik düzenin, ortak planların ve geleceğe dair beklentilerin de kaybedilmesinden kaynaklanan bir yas biçimidir. NHS ilişkinin sona ermesini yas yaşatan kayıplar arasında sayar. Kaybedilen yalnız bir kişi değildir; sabah mesajları, ortak arkadaşlar, hafta sonu alışkanlıkları ve “biz” diye kurulan cümleler de bu kaybın parçasıdır.
Ayrılıktan sonra ne hissedilir?
Ayrılıktan sonra NHS'in yas için saydığı duyguların çoğu görülebilir: şok ve uyuşukluk, yoğun üzüntü ve ağlama, yorgunluk, öfke ve suçluluk. NHS'e göre yası yaşamanın doğru ya da yanlış bir yolu yoktur.
- Şok: Özellikle ayrılık beklenmedikse ilk günler “sersemlemiş gibi” geçer.
- Üzüntü ve özlem: Sık ağlamak, eski mesajları tekrar tekrar okumak.
- Öfke: Eski partnere, ayrılığın nedenine ya da kendine.
- Suçluluk: Söylenen ya da söylenemeyen sözler, “keşke” ile başlayan cümleler.
- Bedende: Yorgunluk, uykusuzluk, iştahın azalması ya da artması.
Ayrılığı kendisi isteyen kişi de yas yaşayabilir. Ayrılık kararı doğru olsa bile ilişkinin iyi yanlarına özlem duymak bu kararın yanlış olduğu anlamına gelmez.
Ayrılık acısı nasıl geçer?
Ayrılık acısı zamanla hafifler; bu süreyi kolaylaştıran, günlük düzeni korumak, duyguları paylaşmak ve kendinize bakmaktır. NHS'nin yas için önerdiği adımlar ayrılıkta da yol gösterir:
- Konuşun. Duygularınızı bir arkadaşınızla, ailenizden biriyle ya da bir uzmanla paylaşın. Aynı şeyleri tekrar tekrar anlatmak da bu sürecin parçasıdır.
- Öğünleri ve uykuyu düzene sokun. Düzenli öğünler enerjiyi dengede tutar. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak uykuyu düzenlemeye yardım eder.
- Hareket edin. NHS'e göre düzenli egzersiz ruh hâlini ve uykuyu iyileştirebilir. Kısa bir yürüyüş de sayılır.
- Küçük hedefler koyun. Her şeyi bir anda yoluna koymaya çalışmak yerine günde bir iş: bir arkadaşı aramak, bir dolabı düzenlemek.
- Alkole ve madde kullanımına yönelmeyin. NHS, yası hafifletmek için alkol, sigara, kumar ya da madde kullanmamayı önerir; bunlar ruh sağlığını daha kötüleştirebilir.
Bunlara ek olarak, eski partnerle ilgili hatırlatıcılarla ilişkinizi düzenlemek işe yarar: fotoğrafları silmek zorunda değilsiniz ama her gün görmeyeceğiniz bir klasöre almak, sosyal medyada bir süre sessize almak gibi.
Ayrılıktan sonra özgüven neden sarsılır?
Ayrılık, özellikle terk edilen tarafta “yeterli değildim” düşüncesini güçlendirebilir. Kişi ilişkinin bitişini tümüyle kendi eksikliğine bağlamaya, kendini eski partnerin yeni hayatıyla karşılaştırmaya başlar. Bu düşünceleri yazmak ve karşısına kanıt koymak, ilişkinin bitişini tek bir nedene bağlamadan bakmayı kolaylaştırır. Ayrıntı: Özgüven eksikliği nasıl aşılır?
Ayrılık acısı ne zaman depresyona dönüşür?
Ayrılıktan sonra çökkünlük haftalar ve aylar boyunca sürüyor, hafiflemek yerine derinleşiyorsa depresyon açısından değerlendirme gerekir. NHS'e göre depresyon birkaç günlük değil haftalarca ya da aylarca süren bir üzüntüdür ve ayrılık gibi hayatı değiştiren olaylar onu tetikleyebilir. NHS iki haftadan uzun süren çökkün ruh hâlinde hekime görünmeyi önerir; aylar ya da yıllar boyunca hiç hafiflemeyen yasın da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Dikkat edilmesi gereken işaretler:
- Sabahları yataktan çıkamamak, işe ya da okula gidememek
- Önceden keyif veren hiçbir şeyden zevk alamamak
- Uykunun ve iştahın haftalardır bozuk olması
- “Hiçbir şey düzelmeyecek” düşüncesinin yerleşmesi
Bu işaretler varsa hekime görünün; depresyonda psikoterapinin nasıl ilerlediğini ayrı sayfada anlattık. Ayrılıktan sonra bireysel destek almak için: yetişkin psikoterapi.
Boşanmada çocuklar için ne yapılabilir?
Ayrılık ortak çocukları olan bir evlilikte yaşanıyorsa, ebeveynlerin kendi yasıyla baş ederken çocuğa ayrılığı nasıl anlatacaklarını ve iki evdeki düzeni nasıl kuracaklarını da düşünmesi gerekir. Bu konudaki ebeveyn görüşmeleri ve çocuğun uyumuna yönelik destek ilgili sayfamızda anlatılır.
