Bu yazı tanı koymaz. Yeme bozukluğu şüphesinde önce aile hekiminize ya da bir psikiyatriste görünün; devlet hastanelerinden randevu MHRS (web, e-Devlet, MHRS Mobil ya da ALO 182) üzerinden alınır. Bayılma, göğüs ağrısı, çarpıntı, şiddetli halsizlik, sürekli kusma ya da kendinize zarar verme düşüncesi varsa randevu beklemeyin, 112'yi arayın.
Yemek saatlerinin bir sınava dönüşmesi, tabaktaki her lokmanın hesaplanması ya da gece gizlice yenip ardından gelen utanç. Yeme sorunları çoğu zaman uzun süre gizli kalır ve aile ilk işareti tesadüfen fark eder.
Yeme bozukluğu nedir?
Yeme bozukluğu, yeme davranışında ve kilo ile beden şekline dair düşüncelerde ciddi bozulmayla giden bir ruh sağlığı sorunudur. NHS'in saydığı türler arasında anoreksiya nervoza, bulimiya, tıkınırcasına yeme bozukluğu, kaçıngan ya da kısıtlayıcı yiyecek alımı bozukluğu ve bunların dışında kalan diğer yeme bozuklukları vardır. NIMH yeme bozukluklarının ciddi ve hayatı tehdit edebilen hastalıklar olduğunu, depresyon, kaygı ve madde kullanımının sık eşlik ettiğini belirtir.
Yeme bozukluğunun işaretleri nelerdir?
NHS'e göre yeme bozukluğunun işaretleri arasında şunlar sayılır:
- Kilo ve beden şekli hakkında çok endişelenmek, yemekle ilgili katı kurallar ve rutinler
- Çok az yemek, aşırı egzersiz yapmak, yemekten sonra kusmak ya da müshil kullanmak
- Yemek olan sosyal ortamlardan kaçınmak
- Kendini çekmek, kaygılı ya da çökkün hissetmek
- Üşüme, yorgunluk, baş dönmesi, çarpıntı, bayılma, sindirim sorunları, adet düzensizliği ya da adetin kesilmesi
Bir yakında görülebilecek işaretler: belirgin kilo kaybı, yemek ya da kilo hakkında doğruyu söylememek, çok hızlı yemek, yemekten sonra sık tuvalete gitmek, başkalarıyla yemek yemekten kaçınmak ve bol giysiler giymek.
Bu işaretler tanı yerine geçmez; tanıyı hekim koyar.
Yeme bozukluğunda ilk hangi uzmana gidilir?
Yeme bozukluğu şüphesinde ilk adım aile hekimi ya da psikiyatristtir. NHS en kısa sürede hekime görünmeyi önerir: hekim yeme alışkanlıklarını, duyguları, genel sağlığı ve kiloyu değerlendirir, gerekirse yeme bozukluklarında uzman bir ekibe yönlendirir. Türkiye'de devlet hastanelerinin psikiyatri polikliniklerinden randevu MHRS üzerinden alınır; özel kurumlarda randevu kurumun kendisinden alınır.
Hekimin değerlendirmesi neden önce gelir? NIMH'e göre yeme bozukluğu olan kişilerde tıbbi komplikasyon riski yüksektir; anoreksiya nervozada ölüm oranı diğer ruhsal bozukluklara göre çok yüksektir. Kalp ritmi, kan değerleri ve kilo gibi bedensel bulguları değerlendirmek ve izlemek hekimin işidir.
Yeme bozukluğunda hangi uzman ne yapar?
Yeme bozukluğu tedavisi çoğu zaman bir ekip işidir. NIMH'e göre tedavi planları psikoterapi, tıbbi bakım ve izlem, beslenme danışmanlığı ve gerektiğinde ilacı içerir.
| Uzman | Rolü |
|---|---|
| Aile hekimi | İlk değerlendirme, bedensel muayene ve tetkikler, yönlendirme |
| Psikiyatrist | Tanı, tıbbi izlem, gerekiyorsa ilaç, tedavi planının yönetimi |
| Diyetisyen | Beslenme planı ve öğün düzeninin yeniden kurulması |
| Psikolog | Tıbbi değerlendirmeden sonra psikoterapi: yemekle ilgili kaygı, beden algısı, duygularla baş etme |
| Çocuk ve ergen psikiyatristi | 18 yaş altında değerlendirme ve tedavinin yönetimi |
Psikolog yeme bozukluğuna teşhis koymaz, ilaç yazmaz ve bedensel izlemi üstlenmez; tedaviyi tek başına yönetmez. NHS de tedavinin çoğu zaman bir konuşma terapisi içerdiğini, bedensel sağlık etkileniyorsa düzenli sağlık kontrolleri gerektiğini belirtir.
Psikoterapi yeme sorunlarında ne yapar?
Psikoterapi, tıbbi değerlendirme yapıldıktan sonra yeme davranışını sürdüren düşünce, duygu ve alışkanlıklar üzerinde çalışır. Yemekle ilgili katı kurallar, kilo ve beden şekline verilen aşırı önem, stresle ya da üzüntüyle yemeye yönelmek ve yemek sonrası suçluluk bu çalışmanın konuları arasındadır. Ergenlerde aile de sürece katılır; NIMH aile temelli tedavinin özellikle ergenlerde sonuçlara katkı sağlayabildiğini belirtir.
Psikoterapi ekipteki hekimin ve diyetisyenin çalışmasıyla birlikte yürür. Bireysel terapinin genel işleyişi için: yetişkin psikoterapi. Ergen ve aile tarafı için: ergenlerle nasıl çalıştığımız.
Yeme bozukluğu iyileşir mi?
NHS'e göre yeme bozukluğundan iyileşmek mümkündür ama zaman alabilir ve iyileşme herkes için farklı ilerler. NIMH erken fark etmenin ve tedavinin iyileşme için önemli olduğunu vurgular. Bu yüzden “biraz daha bekleyelim” yerine ilk işaretlerde hekime görünmek en doğru adımdır.
